Sosyal Medyada Koronavirüs Dezenformasyonu

Şuheda Soğukdere, Mustafa Öztunç

Öz


Sosyal medya ile değişen iletişim pratikleri en derin etkisini habercilik alanında göstermiştir. Her sosyal medya kullanıcısının içerik üreticisi olabildiği bir ortamda denetim mekanizmasından söz etmek mümkün görünmemektedir. Bu durumda ise ortaya çıkan en önemli problem, bir noktada her sosyal medya kullanıcısının maruz kaldığı dezenformasyondur. Bu anlamda çalışmanın kuramsal temelini ‘eşik bekçiliği’ ve ‘hipodermik iğne” modelleri oluşturmaktadır.

İçerisinde bulunduğumuz hakikat ötesi çağ ve onu pekiştiren sosyal medyanın dinamikleri sayesinde, yalan/yanlış bilgilerin herhangi bir sebeple dolaşıma sokulması, söz konusu olaya karşı toplumun rasyonaliteden uzaklaşmasına sebep olmaktadır. Bunun en yakın örneği içinde bulunduğumuz Covid-19 sürecinde görülmüştür. Salgınla mücadele eden her birey bir yandan dezenformasyonla da mücadele etmektedir.

Bu çalışmada Covid-19 salgını sürecinde sosyal medyada yer almış ve Teyit.org tarafından açıklanmış Covid-19 ile ilgili yalan/yanlış bilgiler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Covid-19 hastalığının ilk vakasının resmi makamlar tarafından açıklandığı ilk tarih olan 11 Mart günü dikkate alınarak, sadece Mart ayına ait içerikler incelenmiştir. Böylece hastalık Türkiye’ye gelmeden önceki ve geldikten sonraki yalan içerik paylaşım seyri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda hastalık ülkemize geldikten sonra yapılan yalan haber paylaşımları, hastalık öncesine göre iki kat artış göstermektedir.

Çalışmanın bulgularına göre Twitter yalan haber paylaşımının en fazla görüldüğü mecra olurken, haber kuruluşlarının da sosyal medyayı haber kaynağı olarak kullandığı ve yalan haberleri teyit etmeden yayınladıkları da görülmüştür.


Tam Metin:

PDF

Referanslar


Aydoğan, F. (2009). Eleştirel Perspektiften Yeni Medya. Marmara İletişim Dergisi(15).

Aydoğan, F., ve Kırık, A. M. (2012). Alternatif Medya Olarak Yeni Medya. Akdeniz İletişim Dergisi(18), 58 - 69.

Ayhan, A., ve Çakmak, F. (2018). Türkiye’ye Yönelik Algı Operasyonlarının Dijital Medyaya Yansımaları. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi(29. Özel Sayısı), 11 - 35.

Babacan, M. E. (2016). Sosyal Medya Kullanım Alanları ve Bağımlılık İlişkisi. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 3(1), 7-28.

Bostancı, M. (2019). Sosyal Medya Dün Bugün Yarın. Konya: Palet.

COVID-19 (Yeni Koronavirüs Hastalığı) Nedir? (2020). T.C. Sağlık Bakanlığı: https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/tr/covid-19-yeni-koronavirus-hastaligi-nedir adresinden alındı

Çakı, C. (2019). Hipodermik İğne Modeli Bağlamında Nazi Propagandasının Walt Disney Çizgifilmlerinde Eleştirisi. İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS), 8(1), 296.

Çavuş, G. (2019, 02 20). Baybars Örsek Uluslararası Doğruluk Kontrolü Ağı’nın yeni direktörü oldu. teyit.org: https://teyit.org/baybars-orsek-uluslararasi-dogruluk-kontrolu-aginin-yeni-direktoru-oldu/

Çömlekçi, M. F. (2019). Sosyal Medyada Dezenformasyon ve Haber Doğrulama Platformlarının Pratikleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (e-GİFDER), 7(Uluslararası Türk Dünyası Basın Sempozyumu Özel Sayısı), 1549-1563.

Dağıtmaç, M. (2015). Sosyal Medya Bizi Neden Kullanır. İstanbul: Okur Akademi.

Demir, D. H., ve Balcı, E. V. (2019). Kriz Haberciliği ve Etik Sorunsalı. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi(11), 48 - 56.

Değer, K. (2017). Olağanüstü Durum Haberciliğinin Atatürk Havalimanı Terör Eylemi Üzerinden İncelenmesi. TRT Akademi, 2(3), 98-115.

Dünya Sağlık Örgütü ’infodemi’ adını verdi posta.com.tr: Mart, 2020, https://www.posta.com.tr/dunya-saglik-orgutu-infodemi-adini-verdi-2246979

DSÖ'den koronavirüs yalanlarıyla mücadele çağrısı. (2020, Şubat 11). Aydınlık: https://www.aydinlik.com.tr/haber/dso-den-koronavirus-yalanlariyla-mucadele-cagrisi-200632

Dünya Sağlık Örgütü. (2020, nisan). Coronavirus disease 2019 (COVID-19) Situation Report – 85. who.int: https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200415-sitrep-86-covid-19.pdf?sfvrsn=c615ea20_4 adresinden alındı

Facebook İçerik Doğrulamak İçin Reuters’la Anlaştı. (2020, şubat 12). Amerikanın Sesi: www.amerikaninsesi.com adresinden alındı

Güngör, N. (2016). İletişim Kuramlar ve Yaklaşımlar. Siyasal Kitabevi.

Güngör, N. (2020). İletişim Kuramlar Yaklaşımlar. Siyasal Kitabevi.

Güven, A. (2020). Hakikatin Yitimi Olarak Post-Truth: Bir Kavramsallaştırma. İnsan ve İnsan, 7(23), 22. doi: https://doi.org/10.29224/insanveinsan.577956

Malumatfuruş: https://www.malumatfurus.org/

Herman, E., ve Chomsky, N. (2006). Rızanın İmalatı Kitle Medyasının Ekonomi Politiği. (D. E. Abadoğlu, Dü.) İstanbul: Bgst.

Işık, M. (2012). Kitle İletişim Teorilerine Giriş. Konya: Eğitim.

Ünal, R., ve Taylan, A. (2017). Sağlık İletişiminde Yalan Haber - Yanlış Enformasyon Sorunu ve Doğrulama Platformları. Atatürk İletişim Dergisi(14), 81 - 100.

Köseoğlu, Y., ve Al, H. (2013). Bir Siyasal Propaganda Aracı Olarak Sosyal Medya. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(3), 103-125.

Kırık, A. M., ve Taşkıran, İ. (2016). Gazetecilerin Sosyal Medyayı Haber Kyanağı Olarak Kullanımı: Medya Profesyonellerinin Bakış Açısını Tespit Etmeye Yönelik Bir Araştırma. Intermedia International e-Journal, 3(4), 213-241.

Kafiliveyjuyeh, S., ve İlhan, E. (2017). Sosyal Ağ Çağında Eşik Bekçisinin Değişen Rolü. Yeni Medya, 28-50.

Kara, T. (2013). Sosyal Medya Endüstrisi. İstanbul: Beta.

Kavaklı, N. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Arasında İnternet Teyit/ Doğrulama Platformlarının Kullanımı. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(69), 398 - 411.

Kavaklı, N. (2019). Yalan Haberle Mücadele ve İnternet Teyit/Doğrulama Platformları. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 663-682.

Kavaklı, N. (2019). Yalan Haberle Mücadele ve İnternet Teyit/Doğrulama Platformları. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 663 - 682.

Keyes, R. (2017). Hakikat Sonrası Çağ. (M. B. Albayrak, Dü., ve D. Özçetin, Çev.) İzmir: Delidolu.

Kurşun, A. K. (2017). Sosyal Medya Ve Gazetecilik. S. Gezgin, ve A. E. İralı içinde, Yeni Medya Analizleri (s. 77-98). Konya: Eğitim.

Kurt, H. (2014). Gazetecilik Pratiği ve Sosyal Medya. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 13(4), 821-835.

Manovich, L. (2001). The Language of New Media. Cambridge: MIT Press.

Mutlu, E. (2017). İletişim sözlüğü. Ütopya.

Mutlu, E. (2017). İletişim Sözlüğü. Ütopya. Narin, B. (2018). Kişiselleştirilmiş Çevrimiçi Haber Akışının Yankı Odası Etkisi Filtre Balonu ve Siberbalkanizasyon Kavramları Çerçevesinde İncelenmesi.Selçuk İletişim, 11(2), 240

Oğuz, T. (2018, haziran). Platon'un Mağarasından Sosal Medyaya Gerçekliğin Görünümü: Filtre Balonu. Kurgu, 26(2), 4

Özçetin, B. (2019). Kitle İletişim Kuramları

Sine, R., ve Sarı, G. (2018). Profesyonel Gazetecilerin Gözünden Sosyal Medya ve Habercilik İlişkisi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi(30), 364 - 384.

Teyit. Teyit: https://teyit.org/nedir/ adresinden alındı

Turan, C. (2015). Açıklığın Yanılsaması: Dezenformasyon Çağımızın Kitle İmha Silahı mı? Akademik Bilişim Konferansı.

Uluç, G., ve Yarcı, A. (2017). Sosyal Medya Kültürü. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(52), 88-102.

Yaylagül, L. (2019). Kitle İletişim Kuramları Egemen ve Eleştirel Yaklaşımlar. Dipnot.

Yegen, C. (2018). Doğru Haber Alma Hakkı ve Sosyal Medya Dezenformasyonunu Doğruluk Payı ve Yalansavar ile Tartışmak. Erciyes İletişim Dergisi, 5(4), 101 - 121.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.