Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Romanında Basın Algısı

Ali Çakır

Öz


Bu çalışma Tanzimat’ın ilanından Meşrutiyet’in tekrar ilan edildiği zaman aralığında yayınlanan romanlarda basın algısını ortaya koymayı hedeflemektedir. On sekiz farklı yazarın toplam yirmi yedi romanı incelenmiştir. Yazarların ve romanların kısa tanıtımları yapılmıştır. Yayınlandıkları dönemle ilgili kısa bilgiler verilmiştir. İlki gazetecilik mesleği ve idarehaneleri olan üç başlık altında değerlendirme yapılmıştır. Bu başlıkta gazete yazarların kazandığı ücret, yazı yazdıkları fiziki mekânlar vb. bilgiler ele alınmıştır. İkinci başlıkta gazetelerin içerikleri ve eleştiriler ele alınmıştır. Özellikle II. Abdülhamit yönetimine karşı alınan tavır ve bu iktidarın basına bakış açısı üzerinde durulmuştur. Son başlıkta ise gazete okuma alışkanlıklarına değinilmiş, moderniteyle ilişkisi üzerinde durulmuştur. Gazete satılan yerler ve gazete satıcılarıyla ilgili anlatılara da bu başlık altında yer verilmiştir. Roman bir kurguya dayanmakla birlikte anılan dönemin edebi akımları gerçek hayatın eserlerde yer almasına imkân sağlamaktadır. İletişim araçlarının 19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nde bir yerinin olduğu görülmektedir. Özellikle dönemin en etkili iletişim araçlarından gazete, toplumun bir kesiminin hayatının bir parçası olmuştur. Bu minvalde, yapılan değerlendirmeler edebiyat, tarih ve iletişim araştırmaları yapanlar için kıymetli bilgiler içermektedir.  

 


Tam Metin:

PDF

Referanslar


Adıvar, Halide Edip, (2007). Sinekli Bakkal, İstanbul: Can Yayınları.

Ahmet Mithat Efendi, (2011). Fatma Aliye Bir Osmanlı Kadın Yazarın Doğuşu, Çev. Bedia Ermat, İstanbul: Sel Yayınları.

Ahmet Mithat Efendi, (2016). Felâtun Bey ve Râkım Efendi, İstanbul: Kapı Yayınları.

Ahmet Mithat Efendi, (2009). Jön Türk, İstanbul: Turna Yayınları.

Ahmet Mithat Efendi, (1977). Müşâhedât, Ankara: Bilge Yayınevi.

Alan, Selami, (2016). “Bekir Fahri (İdiz)’in “Jönler” Romanında Oryantalizm İzleri”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5 (4), s. 1823-1840.

Alver, Köksal, (2003). “Üç İstanbul Romanı Üzerine Sosyolojik Okuma”, İlmi Araştırmalar Dergisi, 15, s. 19-26.

Argunşah, Hülya, (2006). “Tanzimattan II. Meşrutiyet’e Türk Romanı”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 4 (8), s. 23-100.

Aytaç, Gürsel, (2009). Genel Edebiyat Bilimi, İstanbul: Say Yayınları.

Baş, Selma, (2010). “Batıya Hayran Bir Neslin Romanı: Servet-i Fünun Romanı”, Turkish Studies, 5 (2), s. 313-362.

Bekir Fahri, (1985). Jönler, İstanbul: İletişim Yayınları.

Berkes, Niyazi, (2013). Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yay. Haz. Ahmet Kuyaş, İstanbul: YKY Yayınları.

Birinci, Necat, (1989). “A’mâk-ı Hayal”, TDV Ansiklopedisi, 2, s. 555.

Bitik, Başak, (2009). “19. Yüzyıl Osmanlı-Türk Romanlarında Okur Profili”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bilkent Üniversitesi, Ankara.

Börekçi Oğuzhan, Ülkü Ayşe. “Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın “Şıpsevdi” Romanında Ahlak Anlatısı”, Turkish Studies, 12 (35), s. 349-365.

Dino, Güzin, (1998). Türk Romanının Doğuşu, İstanbul: Cem Yayınları.

Fatma Aliye, (2018). Refet, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.

Fethi Naci, (1990). 100 Soruda Türkiye’de Roman ve Toplumsal Değişme, İstanbul: Gerçek Yayınları.

Göçgün, Önder, (1996). “Hüseyin Rahmi Gürpınar”, TDV Ansiklopedisi, 14, 1996, s. 324-326.

Gürbüz, Muammer, (2001). “Fatma Âliye ve Refet Romanı”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2, s. 107-114.

Gürpınar, Hüseyin Rahmi, (2018). Şıpsevdi, İstanbul: Özgür Yayınları.

Gürpınar, Hüseyin Rahmi, (1327), Şıpsevdi, İstanbul: Mihran Matbaası.

Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, (1987). Bir Sürgün, İstanbul: İletişim Yayınları.

Kefeli, Emel, (2005). “Halit Ziya Uşaklıgil’in Romanlarında Ev ve Değişen Anlam Yükü Mai ve Siyah Aşk-ı Memnu Kırık Hayatlar”, İlmi Araştırmalar, 19, s. 53-58.

Kerman, Zeynep, (2009). “Samipaşazade Sezai”, TDV Ansiklopedisi, 36, s. 77.

Kudret, Cevdet, (1977). Edebiyatımızda Hikâye ve Roman I ,(Tanzimattan Meşrutiyete Kadar), İstanbul: Varlık Yayınları.

Kuntay, Mithat Cemal, (1987). Üç İstanbul, İstanbul: Sander Yayınları.

Levend, Agâh Sırrı, (2015). Türk Edebiyat Tarihi, İstanbul: Dergah Yayınları.

Mehmet Rauf, (2017). Eylül, İstanbul: Antik Yayınları.

Mizancı Murat, (2019). Turfanda mı Yoksa Turfa mı?, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.

Moran, Berna, (2001). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış I, İstanbul: İletişim Yayınları.

Nabizade Nazım, (2012). Zehra, İstanbul: Kapı Yayınları.

Özbalcı, Mustafa, (1994). “Mehmet Rauf ve Eylül Romanı Üzerine”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9, s. 171-201.

Özön, Mustafa Nihat, (1995). Türkçede Roman, Haz. Alpay Kabacalı, İstanbul: İletişim Yayınları.

Recaizade Mahmut Ekrem, (2013). Araba Sevdası, İstanbul: Kapı Yayınları.

Saffet Nezihi, (1995). Zavallı Necdet, İstanbul: Morpa Kültür Yayınları.

Samipaşazade Sezai, (2017). Sergüzeşt, İstanbul: Bilge Kültür Sanat.

Solmaz, Mustafa, (2015). “Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat, Felâtun Bey ve Rakım Efendi ve Araba Sevdası Romanlarına Göre 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı Toplumunda Değişim ve Batılılaşma”, Turkish Studies, 10 (4), s. 835-850.

Şahin, Veysel, (2011). “Kimliksel Değerlerin Çatıştığı Mekân: “Sinekli Bakkal Romanında Yapı ve İzlek””, Turkish Studies, 6 (3), s. 1549-1580.

Şehbenderzâde Filibeli Ahmet Hilmi, (2013). A’mâk-ı Hayal, Ankara: Akçağ Yayınları.

Şemseddin Sami, (1289). Taaşuk-ı Talat ve Fitnat, İstanbul: El-Cevâib Matbaası.

Tanpınar, Ahmet Hamdi, (2016). 19. Asır Türk Edebiyatı, İstanbul: Dergâh Yayınları.

Tanpınar, Ahmet Hamdi, (2012). Mahur Beste, İstanbul: Dergâh Yayınları.

Tanpınar, Ahmet Hamdi, (2017). Saatleri Ayarlama Enstitüsü, İstanbul: Dergâh Yayınları.

Tuğcu, Emine, (2018). “Bir Osmanlı ve Bir Çerkes: Sergüzeşt Romanında Özgürlüğün Bedeli”, Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 86, s. 45-64.

Uçman, Abdullah, (2007). “Recaizade Mahmut Ekrem”, TDV Ansiklopedisi, 34, s. 503-504.

Uçman, Abdullah, (2010). “Şemsettin Sami”, TDV Ansiklopedisi, 36, s. 519-523.

Uşaklıgil, Halit Ziya, (2007). Mai ve Siyah, İstanbul: İnkılap Yayınları.

Uşaklıgil, Halit Ziya, (2017). Aşk-ı Memnu, İstanbul: Özgür Yayınları.

Ülken, Hilmi Ziya, (2003). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul: İş Bankası Yayınları.

Yalçın, Hüseyin Cahit, (2010). Edebiyat Anıları, Haz. Rauf Mutluay, İstanbul: İş Bankası Yayınları.

Yalçın, Hüseyin Cahit, (1317). Hayal İçinde, İstanbul: Alem Matbaası.

Zariç, Mahfuz. “Akademik Eleştiri Bağlamında Mehmet Rauf’un Eylül Adlı Romanı”, Turkish Studies, 12 (5), s. 529-558.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.